Opinie · Auto’s6 juli 2025Vertaald uit het Engels

Er is geen overcapaciteit

Wat Europa overcapaciteit noemt, is het Chinese innovatiemodel: volume creëert waarde. Het echte probleem is een Europa dat verlamd is door voorzichtigheid.

Pascal CoppensDoor Pascal Coppens
China-expert, auteur en keynotespreker · 5 min lezen
Elektrische auto’s van MG. Chinese merken verkopen steeds meer in Europa.Foto: MG
Elektrische auto’s van MG. Chinese merken verkopen steeds meer in Europa.

Wat als ‘overcapaciteit’ geen fout van China is, maar een wake-upcall voor Europa?

‘Overcapaciteit’ is een modewoord geworden in debatten over handelsbeleid, van de VS tot de EU. De voorbije maanden raakten Europese leiders steeds meer gealarmeerd over wat zij zien als een mogelijke tsunami van Chinese producten die de wereldmarkten overspoelt. Het gaat niet langer alleen om China dat kapitaalintensieve producten in grote volumes verkoopt, zoals staal, of arbeidsintensieve goederen zoals textiel. Het gaat nu om China dat hoogwaardige, sterk geautomatiseerde producten zoals elektrische auto’s en batterijen op grote schaal exporteert vanuit zijn nieuwe groene industrieën van de toekomst.

Tot voor kort was het vooral de VS die China’s overcapaciteit aan de kaak stelde. Met de tarieven van de regering-Trump, gevolgd door de Inflation Reduction Act van Biden, wilde de VS zich loskoppelen en zijn binnenlandse industrie beschermen. Maar nu luidt ook de EU de alarmklok. Tijdens het bezoek van Wang Yi aan Brussel werd China’s topdiplomaat met veel bezorgdheid onthaald. Europese leiders stelden hem kritische vragen over subsidies, marktverstoring en oneerlijke concurrentie. Achter de diplomatieke taal schuilt in Brussel een diepere angst: Europa’s industriële basis kan niet op tegen de schaal, de snelheid en de sterke prijszetting van de Chinese industrie. Ze hebben gelijk dat ze bezorgd zijn. Eigenlijk zouden ze in paniek moeten slaan.

Maar niet zozeer omdat China de wereldmarkten opzettelijk probeert te verstoren. Wel omdat Peking maar beperkte controle heeft over hoe overcapaciteit in China ontstaat. Het is niet louter het resultaat van industriebeleid van bovenaf. Het zit diep verankerd in de basis van China’s hypercompetitieve innovatie-ecosysteem. Voor China is dit geen fout in het systeem, maar een kenmerk van het Chinese innovatiemodel. Wat er in westerse ogen uitziet als overcapaciteit, ziet Peking als het natuurlijke resultaat van ambitie, investeringen en industriële opwaardering.

China verwerpt daarom het label ‘overcapaciteit’ zelf. Wat het Westen dumping of verstoring noemt, herformuleert China in officiële verklaringen als “geavanceerde productiecapaciteit”, “leiderschap in de groene transitie” of zelfs “verantwoorde bijdrage aan het mondiale aanbod”. Chinese beleidsmakers stellen dat als de wereld haar klimaatdoelen wil halen, iemand de windturbines, batterijen en zonnepanelen moet bouwen. China doet dat toevallig sneller, beter en goedkoper.

Van volume naar waarde

Het debat over overcapaciteit raakt aan een veel diepere breuklijn dan subsidies of handelsverstoringen. In de kern is het een confrontatie tussen twee fundamenteel verschillende modellen van innovatie en waardecreatie. In het Westen is innovatie vaak exclusief. Eén nieuw product of één nieuwe technologie wordt ontwikkeld in lange O&O-cycli, beschermd door intellectueel eigendom en normen, en te gelde gemaakt via schaarste, marketing en hoge marges. Eén doorbraakproduct, één blockbustergeneesmiddel of één viraal platform kan de markt jarenlang domineren. Er wordt een brede slotgracht gegraven en het kasteel erachter wordt fel verdedigd.

Maar China zet dat model op zijn kop.

China probeert geen beter kasteel te bouwen. Het bestormt het. Niet met een geheim wapen uit Peking zoals subsidies of overinvesteringen, maar met duizenden ladders: duizenden Chinese bedrijven die producten lanceren die ‘goed genoeg’ zijn, snel itereren en agressief opschalen. Innovatie is het resultaat van voortdurend vallen en opstaan, aangedreven door open concurrentie en lokale aanpassing. Wat westerse beleidsmakers vaak overcapaciteit noemen, is in feite een leerstrategie.

In China’s model creëert volume waarde.

Door op schaal te produceren, gaan Chinese bedrijven sneller. Ze verlagen hun kosten, trekken toptalent aan en passen zich snel aan veranderende klantenbehoeften aan. Elk verscheept product wordt een les. Elke mislukte poging wordt deel van de collectieve intelligentie van een nieuw ecosysteem. Dit is niet louter industriebeleid dat de staat van bovenaf stuurt. Het is een race van onderuit, met honderden spelers (privé, semiprivé en in staatshanden) die allemaal proberen te winnen in één markt of sector. Uit die chaos schalen de sterksten en snelsten op. En tegen de tijd dat het Westen er het label ‘overcapaciteit’ op plakt, heeft China de innovatie al geïndustrialiseerd en exportklaar gemaakt.

Het resultaat is een andere innovatiecultuur: waar in de westerse cultuur ‘waarde volume creëert’, geldt in China’s model ‘volume creëert waarde’.

Waar het Westen jaagt op het ‘eerste in zijn soort’, jaagt China op ‘goed genoeg op schaal’. Waar het Westen waarde beschermt door de toegang te beperken, creëert China waarde via toegang en adoptie. In sectoren zoals elektrische auto’s, batterijen, zonne-energie, robotica, chemie of biotech exporteert China niet alleen goederen: het exporteert een model van innovatie via volume. De vergissing van westerse politici is dat ze China’s volume als een probleem zien, in plaats van het te herkennen als een model dat ontworpen is om meer waarde te creëren, niet alleen meer volume. Dat model past misschien niet in de westerse IP-logica, maar het vindt weerklank in het mondiale Zuiden, waar betaalbaarheid, toegang en snelheid belangrijker zijn dan uniciteit.

Gaat het dus echt over ‘overcapaciteit’? Of gaat het over een westers systeem dat moet leren leven met een nieuwe mondiale maatstaf, een waarin waarde geen luxe meer is, maar een publiek goed gedreven door volume?

Het is een nieuw spel

Overcapaciteit zegt minder over China’s overschot dan over Europa’s grenzen. Terwijl China in enkele maanden fabrieken bouwt voor hoogwaardige producten, debatteert Europa over vergunningen en consensus. Terwijl Chinese bedrijven nieuwe markten overspoelen met steeds verbeterde producten, klampt Europa zich vast aan oude modellen, oude marges, oude structuren, oude jobs en oud prestige.

Europa’s ongerustheid is begrijpelijk. Maar dat het terugvalt op invoertarieven, verraadt een dieper ongemak: het bepaalt het tempo niet langer, het reageert erop. Een systeem dat zijn industriële macht bouwde op goederen met een hoge waarde en hoge marges, voelt zich nu overweldigd door een systeem dat waarde haalt uit volume. Tarieven kunnen de druk een tijdje afremmen, maar ze lossen de onderliggende asymmetrie niet op. Europa kan China niet beletten op schaal te produceren, want schaal zit ingebakken in het ontwerp van zijn innovatiemodel.

Wat moet Europa nu doen? Het begint met een andere blik. Het echte gevaar voor Europa is niet dat China wint door te veel te produceren, maar dat Europa nu alleen nog speelt om niet te verliezen. Terwijl China het innovatiemodel herschrijft, aarzelt Europa, debatteert het en stelt het uit. Het probleem is niet overcapaciteit, maar een Europa dat verlamd is door voorzichtigheid, consensus en zijn oude model.

Dit is geen moment voor grote verklaringen, maar voor pragmatische, gezamenlijke actie. Jean Monnet, de grondlegger van de Europese Unie, begreep dat Europese vooruitgang niet voortkomt uit ideologie, maar uit het oplossen van echte problemen in cruciale sectoren. Hij begon niet met verheven idealen of verdedigingsmuren, maar met de praktische opdracht om de productie van steenkool en staal op te voeren en zo de Europese industrie aan te drijven. Niet met grote woorden, maar met kleine stappen, te beginnen waar het er het meest toe doet.

Europa moet zich nu een harde maar dringende vraag stellen: wat zijn we bereid op te geven om onze welvaart te behouden? Als we onze huidige rijkdom koste wat het kost blijven verdedigen, verliezen we ze misschien nog sneller. Want terwijl China en de VS het spel herdefiniëren, dreigen wij daartussen verpletterd te worden. Europa moet nu kiezen: zitten we aan tafel, of staan we op het menu? Laten we teruggrijpen naar de honger die Europa ooit heeft opgebouwd!

Deze column verscheen eerst in het Engels op pascalcoppens.com (6 juli 2025) onder de titel ‘There is No Overcapacity’. Vertaald door de redactie van Chinatech.be, met toestemming van de auteur. De standpunten in deze column zijn die van de auteur.

Meer opinie

Lees ook

Alle columns →